7 eylül 2018, tahran'daki 3'lü suriye zirvesi

cumhurbaşkanı recep tayyip erdoğan, rusya devlet başkanı vladimir putin ve iran cumhurbaşkanı hasan ruhani bugün bir araya gelecek. zirve’de suriye’nin geleceği değerlendirilecek.

esed rejiminin olası idlib operasyonu ve koalisyon güçlerinin idlib’de kimyasal silah kullanılabileceği iddialarıyla suriye’de gerilim tırmanırken, gözler tahran’da yapılacak türkiye-rusya-iran üçlü zirvesi’nde olacak.

"suriye" meselesi için ilk zirve, rusya devlet başkanı putin'in ev sahipliğinde 22 kasım 2017'de soçi'de yapıldı. nisan ayında liderler yeniden bir araya geldi. beş ay sonra yapılan bu ikinci zirvenin adresi ise ankara oldu.

üç lider, 4 nisan'da cumhurbaşkanı recep tayyip erdoğan'ın ev sahipliğinde cumhurbaşkanlığı külliyesi'nde görüştü.

gözler bu kez üçüncü zirve için tahran'da olacak.

suriye'deki mevcut durumla ilgili konuların ele alınacak

rusya devlet başkanı putin'in dış politika danışmanı uşakov gündemle ilgili ipuçları verdi. uşakov, suriye'deki mevcut durumla ilgili konuların ele alınacağını söyledi. uzun vadeli çözüme yönelik önlemler, terörle mücadele bağlamında somut faaliyetler, sahadaki durumun normalleşme süreciyle ilgili konular da görüşülecek.

zirvede idlib'deki son durum ele alınacak. cumhurbaşkanlığı’ndan yapılan açıklamaya göre zirvede, suriye sorununa kalıcı çözüm bulunması için yürütülen çabalar da gündeme gelecek. zirveyle, ileriye yönelik atılabilecek adımların tespit edilmesi de hedefleniyor.

ankara, suriye'de kalan son çatışmasızlık bölgesi idlib'in statüsünün korunması ve sivillerin zarar görmemesinden yana tavır koyacak.

cumhurbaşkanı erdoğan'ın tahran'daki zirve sonrasında putin ile ikili görüşme yapması da bekleniyor.

bu arada ab'den zirveyle ilgili açıklama geldi.

ab üyesi 8 ülke, bugün toplanan bmgk toplantısı öncesi idlib konusunda endişelerini dile getirerek, türkiye ve birleşmiş milletlerin (bm) acil diplomatik çözüm çabalarına destek verdiklerini açıkladı.
bu kez sözümüzü geçirmeyi öyle veya böyle başarmak zorunda olduğumuz, aksi takdirde çok daha kötü senaryolara maruz kalabileceğimiz 3lü liderler zirvesi.
yaklaşık 1 saat önce tahran'a inen cb erdoğan üçlü zirve öncesi ruhani ile bir araya geldi.

heyetler arası görüşme gerçekleşecek. heyette akar, fidan, çavuşoğlu ve albayrak var.



erdoğan-ruhani görüşmesi 45 dakika sürdü.

görüşme öncesinde erdoğan, sözlerine besmeleyle başladı.

erdoğan, "bugün gerçekten çok önemli ve anlamlı bir gün. günlerden de cuma. soçi ve ankara'dan sonra tahran'da önemli bir görüşmeyi gerçekleştireceğiz" dedi.

hasan ruhani ise, erdoğan'ı ağırlamaktan memnuniyet duyduğunu söyledi: "bugün üç ülke olarak bölgesel sorunları çözmek üzere üçüncü zirve toplantımızı yapıyoruz. bu görüşme, iki ülke meselelerini konuşmak ve müzakere etmek için de bir fırsattır. tahran'a tekrar hoş geldiniz. bu yolculuğunuzun iki ülke ve iki millet için hayırlı ve bereketli olmasını temenni ediyorum."
cumhurbaşkanı erdoğan ile rusya devlet başkanı putin'in, "suriye" meselesi için yapılacak "üçlü zirve" öncesi tahran'daki baş başa görüşmesi başladı.

görüşmenin başında erdoğan ve putin'in samimi sohbet ve gülüşmeleri dikkati çekti.

zirveye dair son notlar:

ruhani ile putin'in üçlü zirveden sonra bir araya gelmesi bekleniyor.

zirvenin daha önce tebriz'de gerçekleşeceği açıklanmıştı fakat tahran'a alındı.
bunun sebebinin dini lider hamaney ile de görüşülmesi olduğu düşünülüyor.
erdoğan, hamaney ile de görüşebilir.

saatler içeresinde suriye'nin kaderini etkileyecek görüşmelerin başlanması bekleniyor.
zirve için gelen liderlerin uçakları tahran'a yeni inmişken idlib'de rusya ve suriye uçaklarının güney kırsalını bombaladıkları haberi geldi.
işte 12 maddelik tahran bildirisi


1. astana formatının ocak 2017’den bu yana sağladığı başarılardan, özellikle de suriye arap cumhuriyeti genelindeki şiddetin azaltılmasında katedilen ilerlemeden ve ülkede barış, güvenlik ile istikrara yapılan katkıdan duydukları memnuniyeti ifade etmişlerdir.

2. suriye arap cumhuriyeti’nin egemenliği, bağımsızlığı, birliği ve toprak bütünlüğü ile bm şartı’nın amaç ve ilkelerine olan kuvvetli ve devam eden taahhütlerini vurgulamış ve bunlara herkes tarafından saygı gösterilmesi gerektiğinin altını çizmişlerdir. kim tarafından gerçekleştirildiğine bakılmaksızın, hiçbir eylemin bu ilkelere halel getirmemesi gerektiğini yinelemişlerdir. terörle mücadele kisvesi altında sahada yeni gerçeklikler yaratılmasına dair her türlü girişimi reddetmiş, suriye’nin egemenliği ve toprak bütünlüğü ile komşu ülkelerin ulusal güvenliğini zayıflatmayı amaçlayan ayrılıkçı gündemlere karşı durma kararlılıklarını ifade etmişlerdir.

3. sahadaki güncel durumu ele almışlar, 4 nisan 2018 tarihinde ankara’da yapılan son toplantılarının ardından suriye arap cumhuriyeti’yle ilgili meydana gelen gelişmeleri değerlendirmişler ve aralarındaki mutabakat uyarınca üçlü eşgüdümü sürdürmek hususunda hemfikir kalmışlardır. bu çerçevede, idlip gerginliği azaltma bölgesindeki durumu görüşmüşler ve bu konuyu yukarıda belirtilen ilkelere ve astana formatını tanımlayan işbirliği ruhuna uygun olarak ele almayı kararlaştırmışlardır.

4. bm güvenlik konseyi tarafından terörist olarak tanımlanan deaş, nusra cephesi ile el kaide veya deaş’la bağlantılı tüm diğer bireyler, gruplar, teşebbüsler ve oluşumların tamamen ortadan kaldırılması amacıyla aralarındaki işbirliğini sürdürme kararlılıklarını teyit etmişlerdir. terörle mücadelede, yukarıda belirtilen terörist grupların ateşkes rejimine katılmış veya katılacak olan silahlı muhalif gruplardan ayrıştırılmasının sivil zayiatın önlenmesi bakımından da dahil olmak üzere büyük önem arzettiğinin altını çizmişlerdir.

5. suriye ihtilafına askeri çözüm getirilemeyeceğine ve ihtilafın yalnızca müzakere edilmiş bir siyasi süreç yoluyla sona erdirilebileceğine dair inançlarını yinelemişlerdir. siyasi sürecin soçi’de düzenlenen suriye ulusal diyalog kongresi’nin kararları ve bm güvenlik konseyi’nin 2254 sayılı kararıyla uyumlu olarak ilerletilmesi amacıyla aralarındaki aktif işbirliğini sürdürme kararlılıklarını teyit etmişlerdir.

6. suriyelilerin öncülüğünde ve sahipliğinde bir siyasi çözüme ulaşma sürecini ilerletme amaçlı ortak çabaları sürdürme konusundaki kararlılıklarını yinelemişler ve anayasa komitesi’nin kurulması ile çalışmalarının başlatılmasına yardımcı olmaya yönelik taahhütlerini vurgulamışlardır. kıdemli memurları ile birleşmiş milletler genel sekreteri'nin suriye özel temsilcisi arasındaki yararlı istişarelerden duydukları memnuniyeti vurgulamışlardır.

7. bütün suriyelilerin normal ve huzurlu bir hayata yeniden kavuşmalarına ve acılarının hafifletilmesine yönelik tüm çabalara destek olma ihtiyacını vurgulamışlardır. bu bağlamda, ilave insani yardım göndermek, insani mayın temizliği faaliyetlerini kolaylaştırmak, sosyal ve ekonomik tesisler de dahil olmak üzere temel altyapı unsurlarını eski haline getirmek ve tarihi mirası korumak suretiyle suriye'ye yapılan yardımı artırmaları için başta birleşmiş milletler ve insani ajansları olmak üzere uluslararası topluma çağrıda bulunmuşlardır.

8. ihtiyaç duyan tüm suriyelilere hızlı, güvenli ve kesintisiz insani erişim sağlanmasını kolaylaştırma yoluyla, sivillerin korunması ve insani durumun iyileştirilmesini hedefleyen ortak çabaları sürdürmedeki kararlılıklarını yinelemişlerdir.

9. sığınmacıların ve ülke içinde yerlerinden edilmiş kişilerin suriye'de ikamet ettikleri asıl yerlere güvenli ve gönüllü olarak geri dönüşleri için gerekli şartların oluşturulması ihtiyacının altını çizmişlerdir. bu amaçla, birleşmiş milletler mülteciler yüksek komiserliği (bmmyk) ve diğer uluslararası uzmanlık kuruluşları da dahil olmak üzere, ilgili tüm taraflar arasındaki eşgüdüm ihtiyacını vurgulamışlardır. [suriyeli mülteciler ve ülke içinde yerlerinden edilmiş kişiler hakkında uluslararası bir konferansın toplanması fikrini değerlendirmek hususunda mutabık kalmışlardır.]

10. bm ve uluslararası kızılhaç komitesi (ıcrc) uzmanlarının katılımıyla yürütülen, alıkonulanlar/kaçırılanların serbest bırakılması, cenazelerin teslimi ve kayıp şahısların tespiti çalışma grubu’nun faaliyetlerindeki ilerlemeyi memnuniyetle karşılamışlardır.

11. rusya federasyonu devlet başkanı sayın vladimir putin’in daveti üzerine, bir sonraki toplantılarını rusya federasyonu’nda yapmayı kararlaştırmışlardır.

12. rusya federasyonu ve türkiye cumhuriyeti devlet başkanları, tahran’daki üçlü zirve’ye evsahipliği yapmalarından ötürü iran islam cumhuriyeti cumhurbaşkanı sayın hasan ruhani’ye içten teşekkürlerini sunmuşlardır.
zirvede yuvarlak masa etrafında gerçekleşen toplantıda erdoğan ısrarla 3.maddeye ateşkes eklenmesini istedi.

putin, erdoğan haklı ama oradaki grupların saldırıp saldırmayacağının garantisini alamıyoruz dedi.
ortak basın toplantısında erdoğan sözlerine ünlü şair şadi şirazi'nin "Âdem oğulları aynı vücudun uzuvlarıdır. çünkü aynı cevherden yaratılmışlardır. felek bir uzva elem getirirse, öbürlerinin huzuru kalmaz. ey başkalarının acısıyla kaygılanmayan, sana insan demek yakışık almaz" sözüyle başladı.

bu dizeler ruhani ve iranlı diplomatların dikkatini çekti. iranlı ve türk diplomatlar arasında gülümsemelere neden oldu.
basın toplantısı bitti ve zirve tamamlandı.

zirve her anıyla canlı yayınlandı. bu yanıyla çok ilginçti. rus basınında bu yayının yanlışlıkla verildiği iddia edilirken iran tarafı bunun kendi özel istekleriyle verildiğini belirtti.

henüz yorum yapmak için erken fakat üç ülkeden ortak 'ülke geneli' terörizm vurgusu gelmesi önemli. ypg/pyd'ye yönelik yeni adımlar gelebilir.

erdoğan'ın da özellikle "idlib'deki teröristler" ifadesi buna bir karşılık olabilir.
görüldüğü üzere türkiye’nin avrasya devletleri ile arasında uzlaştığı tek nokta pyd tehditinin vardığı büyüklük. onun haricinde esad ve muhaliflerin yapısı (htş’nin terörist olduğu hariç) fikirlerimiz uyuşmuyor.
ekonomi bakanının bulunmasını gerektirmeyen görüşmedir.berat'ın hazırlıkları son gaz devam ediyor.
bu zirvede türkiye'nin avrasya bloğu ülkeleriyle olan stratejik işbirliğinin büyük yara aldığı kanısındayım. eğer düşüncem gerçek çıkarsa yakın bir gelecekte türkiye'nin tekrardan abd saflarına geçtiği ve bir çok tavizler verdiği gözlenecektir.
lakayıt bir şekilde çerez yemekle meşgul olan asrın liderimiz rte 3.5 milyon daha suriyeli kaldıramayız diye ağladı.ayrıca operasyonlar duracak denmedi aksine anlaşılan devam edecek.
şahsi düşünceme göre tahran zirvesi fare doğurmuştur. rus müttefikliğinin realist olmadığı ve güvence vermediği ortaya çıkmıştır.

astana süreci artık 'fiilen' bitmiştir denebilir. bu saatten sonra rusların ve esad'ın idlib'e yavaş ama kararlı harekatını görmemiz çok yüksek ihtimal.

zirvede yapılan en önemli vurgu ülke geneli terörizm oldu fakat ruhani fırat doğusundan bahsederken bu terörizm için ypg'nin ismini net vermedi, yani ülke geneli bu terörizme ypg'nin dahil olup olmadığı belirsiz.

diğer bir husus ise putin'in ılımlı muhalifler ile cihatçıları ayırması oldu fakat bu sahada karşılık bulur mu belli değil.

türkiye açısından masada çözülmesi gereken sorunların çözülemediği bir zirve oldu. erdoğan'ın ateşkes isteği ileride bir koz olabilir ama şuan için reddedilmesi itibar zedeledi.

diğer önemli bir vurgu suriye genelinin mevcut hükümetin denetimine geçmesi vurgusuydu. bunun için geriye iki alan kaldı idlib ve fırat'ın doğusu.

sonuçta ilerisi için sıkıntılı günlerin olabileceğini haber veren bir zirveydi.
erdoğan'dan 'üçlü zirve' açıklaması
cumhurbaşkanı recep tayyip erdoğan, iran'da gerçekleştirilen zirve sonrası türkiye'ye dönüş yaptı. erdoğan, twitter adresi üzerinden toplantıyla alakalı mesaj yayımladı.
cumhurbaşkanı erdoğan'ın yayımladığı mesajın satır başları şu şekilde:

-türkiye olarak, baştan beri suriye’de akan kanın durması için mücadele ettik. hiçbir ayrım gözetmeden suriyeli kardeşlerimize sahip çıktık. dün olduğu gibi bugün de tek bir suriyeli kardeşimizin dahi burnunun kanamasını istemiyoruz.

- bugün aziz kardeşim sayın ruhani'nin ev sahipliği ve değerli dostum sayın putin'in katılımıyla gerçekleştirdiğimiz türkiye-rusya-iran üçlü zirvesine atfettiğimiz önem suriyeli kardeşlerimizin geleceğine yönelik hassasiyetimizden kaynaklanıyor.

- rejimin çıkarları uğruna on binlerce masum insanın öldürülmesine göz yumulması durumunda, biz böyle bir oyunun ortağı da seyircisi de olamayız.

- idlib meselesi, yeni acılara, yeni gerginliklere, yeni sıkıntılara mahal vermeden astana ruhuna sadık kalınarak çözülmelidir. astana'da mutabakata vardığımız ilkelerin muhafazası, suriye krizine sürdürülebilir siyasi çözüm bulunması bakımından da mühimdir.

- terörle mücadele kisvesi altında sahada oldu-bittilere gidilmemesi, suriye’nin toprak bütünlüğü ile komşu ülkelerin milli güvenliğini zayıflatmayı amaçlayan ayrılıkçı gündemlere karşı durulması gerekmektedir.

- 3,5 milyonu aşkın suriyeliye ev sahipliği yapan bir ülke olarak, mültecilerin gönüllü ve güvenli biçimde geri dönüşlerinin sağlanması ve suriye ihtilafına tüm paydaşların ortak bir zeminde buluştuğu kalıcı bir çözüm bulunması için çalışmaya devam edeceğiz
başarısız rezil olduğumuz zirvedir.türkiye ateşkes isteğini ruslara ve perslere kabul ettiremedi.çavuşoğlu bugün 10'a yakın açıklama yaptı.aman idlibte çatışma olmasın vs diyerek.ateşkes yapalım deyince putin bize burda teroristler adina konusmak icin toplanilmadi dedi.resmen bize teror sozcusu dedi.garip olan yıllarca lozan hezimettir diyenler.bugün ufak bir zirvede 2 ulkeye laf dinletemediler.tarih bugünü de yazmıştır.
zaten zirve başlamadan kısa bir süre önce idlib'e yapılan ufak çaplı hava saldırılarıyla hiçbir şekilde ateşkes uygulanmayacağı mesajı verilmişti. yine de türkiye şansını denedi ama çıkacak sonucu önceden tahmin ettiğini düşünüyorum.

12 maddelik bildiriye göz gezdirdim. sanki "diplomatik, yumuşak zırvalıklardan" öteye geçilememiş gibi...
etkili bir 'bağlayıcılığı' ol(a)madığını düşünüyorum bu zirvenin.

rusya'nın 'kesin dille' ateşkes önerisine rağmen iran durmuyor, iran'ın ateşkes önerisine rağmen esad durmuyor türkiye'nin bayram ve ramazan ayında ki ateşkes önerisine rağmen ne öso ne diğer örgütler durmuyor.

bağlayıcılığı kendine göre olan bir zirve desem yanlış olmaz heralde.