çanakkale krizi

türk kuvvetlerinin 9 eylül 1922'de izmir'e girmesinden sonra, eylül 1922'de ingiliz-fransız kontrolündeki boğazlar tarafsız bölgesi'ne ilerlemesiyle ortaya çıkan siyasi ve askeri bir krizdir.
(ingilizce: chanak affair)



izmir'in 9 eylül 1922'de kurtuluşundan sonra fahrettin altay komutasındaki türk süvari kolordusu çanakkale boğazı üzerinden istanbul'a yöneldi. türk ordusu, çanakkale'de bulunan ingiliz-fransız işgal kuvvetlerine bir ültimatom vererek geçit hakkı istemişti. bunun üzerine bölgede bulunan fransız birlikleri fransa başbakanı'nın emriyle derhal geri çekildiler. ingiltere başbakanı lloyd george ise ültimatomu reddederek ingiliz kuvvetlerine direnme emri verdi ve hükümetindeki bir grup bakanla birlikte bir bildiri yayınlayarak türkiye'ye savaş ilan edileceğini duyurdu. bu savaşı istemeyen kanada başbakanı, savaşa ingiltere hükümetinin değil, kanada parlamentosunun karar vereceğini belirterek, kanada'nın siyasi bağımsızlığını tarihte ilk defa fiilen ilan etmiş oldu.italya, romanya ve sırbistan da çanakkale'ye savaşmak için herhangi bir kuvvet göndermeyeceklerini açıkladılar.23 eylül'de toplanan birleşik krallık bakanlar kurulu, doğu trakya'yı türkiye'ye terk etme kararı verdi.

önemli sonuçları;
-istanbul kurtuldu.
-mudanya ateşkes antlaşması imzalandı.
-ingiltere hükümeti düştü.
-kanada hükümeti bu kriz ve sonrasında birleşik krallık'tan diplomatik olarak bağımsız davranmaya başladı.

ayrıca bu kriz ingiliz milletler topluluğu'na üye devletlerin dış işlerinde serbest bırakılmasının önünü açan 1931 westminster yasası'nın oluşmasında en önemli etkenlerden biri oldu.

(bkz:chanak affair)
(bkz:fahrettin altay)
(bkz:david lloyd george)
(bkz:1931 westminster yasası)
(bkz:ingiliz milletler topluluğu)