hüseyinzade alibey

kendisi azerbaycan türkü olan ve ziya gökalp döneminde türkçülük-turancılık fikrini savunan bir düşünürdür. asıl mesleği tıbbi ilimler olan hüseyinzade alibey, ayrıca fizik-matematik öğrenimini st. petersburg üniversitesinde görmüştür. kendisini diğer türkçü düşünürlerden ayıran özelliklerinden birisi ise çoğu türkçü düşünür gibi çok ön planda olmayışı, daha geri planda türkçülüğün fikri temellerinin atılmasında rol oynayışında saklıdır. ı. dünya savaşında anadolu’ya gelmiş ve ziya gökalp gibi düşünürler ile birlikte anadolu’da türkçülüğün temellerinin atılmasına yardım etmiştir. kendisine ilk pan-turanist diyen kişi yusuf akçura’dır. kahire’de çıkan ‘’türk’’ gazetesine ‘’mektub-i mahsus’’ adlı bir yazı yollamış, bu yazısında ‘’tatar’’ isimli bir halk ya da milletin olmadığını söylemiş ve ayrıca şu sözleri sarf etmiştir;

‘’kırımlılar, kazanlılar, orenburglular (başkurt türkleri) vesaire hepsi türk oğlu türk’tür. kendilerine ne kavimden oldukları türkçe sorulur ise türk’üz derler.’’

1905 yılında bakü’de çıkarmış olduğu rusya'nın ilk türkçe günlük gazetesi olan ‘’hayat’’ içerisinde yer alan ‘’türkler kimdir ve kimlerden ibarettir?’’ adlı yazısında, türkçe konuşan farklı bölgelerdeki tüm türklerin lehçelerinin birleştirilmesi gerektiğini savunmuştur.