terörizm

terörizmin tanımı: terörizm kelimesi ile ilk karşılaşımız her ne kadar 20. yüzyıla dayanıyor gibi gözükse de, aslında terim ilk defa fransız devriminde kullanıldı (regime de la terrour). terörizm kelimesi o dönemlerde hükümet açısından olumlu bir anlama sahipti. rejimi korumak amaçlı devlet adamları tarafından yapılan faaliyetlere terör eylemi deniliyordu ve hükümet çıkarlarını gözetiyordu. ancak 19. yüzyıla geldiğimizde terör olayları bir nevi saf değiştirdi ve tam tersi bir hal almaya başladı. özellikle ı. dünya savaşını başlatan 28 haziran 1914’te avusturya-macaristan veliaht prensi franz ferdinand'ın öldürülmesi ilk küresel çapta etkisi olan terör eylemi olarak gösterilebilir. bu küresel eylemi yapan teröristin bağlı olduğu grubun adı "genç bosnalılar" idi. ancak daha terör kelimesi ortada dahi yokken, siyasi amaçlar güden ve bir çok yüksek memurların, valilerin, halifelerin ve kudüs'ün haçlı kralı conrad'ın ölümü ve selahattin eyyübi'yi öldürme girişimi ile adından korku ile bahsedilen haşhaşilerle karşılaşabiliriz.

terörizm hakkındaki akademik makaleleri araştırdığımızda, genelde karşılaştığımız ilk örnek 9/11 dünya ticaret merkezi saldırısı. neredeyse 3000 kişinin ölümüne sebep olmuş bu saldırı, aslında sadece basit bir bir terör eylemi değil. terörizm kelimesinin dünyada popülaritesinin artmasına ve ardından pek çok büyük saldırının da gerçekleşmesine vesile olan bir saldırı. ırak ve afganistanın toparlanması güç istikrarsızlığına, islamafobinin yayılmasına, milyonlarca masum insanın dolaylı yoldan ölmesine ya da mülteci statüsüne geçmesine vesile olmuş, ilk domino taşlarından birisi diyebileceğimiz bir saldırı. bu sebepledir ki, hoffman dahil pek çok siyaset bilimcisi, makalelerinde bu terör saldırısına ilk sırada yer vermiştir.

terörü oluşturan ana unsurlar nelerdir?
madde halinde sıralıcak olursak: hedef kitle, şiddet, siyasi amaç ve organizasyon.

ilk olarak hedef kitleden başlayalım. bir hareketin terör eylemi olabilmesi için sahip olması gereken şeylerden biri hedef kitledir. örgüt, hükümetten yahut halktan istediklerini anlatabilmek için hedef kitle seçer ve ona yoğunlaşır. hedef kitle örgüt için öldürülmesi gereken kitle de olabilir mesaj gönderilmesi gereken insan da. örneğin taliban için bu kitle ülkede bulunan amerikan askerleri ve hükümet güçleridir. ışid için ise kafir olarak belirledikleri "onlardan olmayan" insanlar olarak nitelendirilebilir. bazen terör örgütü, amacını gerçekleştirebilmek için hedef kitlesini halk olarak seçebilir. örneğin pkk eylemlerinde kitlesini bütün türkiye vatandaşları olarak görür. faaliyetlerini ise uzun süre otorite boşluğu yakalayabildiği türkiye'nin doğusunda yapmış, dolayısıyla kitle olarak en çok etkilenen vatandaşlar kürtler olmuştur. (burda kısa bir parantez açmakta fayda var. bir çok uzmana göre otorite ve güvenlik yoksunluğu, dış grupların kolayca manipüle edebileceği ortamlar, küreselcilikle beraber gelen sosyal medya ve liberalizm ve fakirlik terörizme neden olan etkenlerden bazılarıdır. pkk otorite ve güvenlik zayiatları sonucunda organize olabilmiş terör örgütlerinden birisidir) ingiltere'de bizim pkk sorunumuza benzeyen ıra (ırısh republic army) uzun yıllar ayrılıkçı faaliyetler gütmüş, 20. yüzyılın ortalarına kadar irlandanın bağımsızlığı için çok fazla eylemde bulunmuş, irlanda cumhuriyeti kurulunca da faaliyetleri zaman içerisinde son bulmaya yüz tutmuştur. hala kuzey irlanda'da faaliyet gösterse de faaliyetleri eskisi kadar etkili değil. ıra'nın hedef kitlesi ise birleşik krallık askerleri idi. amaçlarına ulaşana kadar irlandalı halkın desteğini toplamayı başarmıştı.

ikinci olarak şiddet. james ve branda lutz'a göre bir örgütün terör olarak tanımlanması için örgütün siyasi nedenler altında şiddet içermesi gerekir. finansal ya da kişisel nedenlerden ötürü yapılan şiddet içerikli bir eylem, terörizm sayılamaz. çete savaşları, çocuk kaçırma, mafya faaliyetleri, okul saldırıları (özellikle amerika'daki) terörizm içermeyen şiddetlerden bazıları. bu tür olayların davaları da zaten terörist eylem ibaresi içermez. şiddetin asıl işlevi, hedef kitleye mesaj iletmek, taleplerin karşılanmasını sağlanamak yahut korku sağlamak olabilir. "siyasi amaçlar" bizi bir diğer ana unsura götürüyor.

eğer bir parti lideri (hükümet partisi olabilir) güç yarışında bir suikaste kurban giderse, bu terör faaliyeti içermez. çünkü siyasi bir amaç güdülmüyor. "güç mücadelesinde partinin kendi istikrarı veya menfaati için atılmış bir olay" olarak ele alınır. siyasi amaçlar çok farklı şekilde olabilir. ülkenin politikasını değiştirmek, rejimi değiştirmek, dış güçlere karşı yapılan karşı-hareket, yapılacak olan bir barış antlaşmasını engellemek, azınlıklara hak verilmesi ya da mevcut hakların geri alınması gibi konular "siyasi amaç" kapsamına girer. italya'daki mafya örgütleri siyasi amaç taşımaktan ziyade özerk bir asayiş sağlamaya çalışan, para ve itibar savaşlarının güdüldüğü bir ortam olduğu için terörizm kapsamına girmez.

son husus ise örgütlenme, diğer deyişle organizasyondur. bir ideoloji organizasyon olmadan fikirden öteye gidemez ve terörizm sınıfına giremez. theodore john kaczynski örneğini ele alalım. kaczynski 1978-1995 yılları arası amerikada bomba faaliyetleri yapan bir saldırgan. harvard'da uzun yıllar akademisyenlik yaptıktan sonra günümüz modernizasyonun dünyanın sonunu getireceğini düşündüğü için bunu engellemek istemiş, tek başına herhangi bir ideolojiden etkilenmeden uzun yıllar şiddet içeren sosyo-politik bir amaç güden, bombalı saldırılar yapan hatta hedef kitlesi olan bir anarşist teorisyen ve eylemci idi. terörizmden yargılanmamasının nedeni herhangi bir örgütlenme ya da organizasyona tabi olmadığı için anarşist sınıfına girmesidir. internetten kısa bir googleladığınızda karşınıza bireysel eylemci/anarşist olarak çıkar.

sonuç olarak, her ne kadar terörizmi oluşturan unsurları bir çok farklı kaynaklara ya da teorisyenlere göre sınıflandırıyor isek de neyin terör faaliyeti neyin olmadığı konusunda hala öznellik mevcut. "bir grup bazı kesimler tarafından terörist ilan edilse de başkalarının özgürlük savaşcılarıdır" bugün bir çok batılı ülkenin ypg-pyd yi terörist grup olarak tanımaması (onları işide karşı çarpışan özgürlük savaşçıları olduğunun belirtilmesi), suriyedeki muhalif grup, lübnanda bulunan hizbullah, çeçenistan topraklarındaki çeçenler yahut afganistanda taliban ve el kaide. bu tür örgütlerin bir çok ülke tarafından farklı tanımlanması aslında terörizmi tanımlamanın biraz çıkar meselesi olduğunu gösteriyor.

kaynak olarak kullanılan makale ve kitaplar:

>ınside terrorism - bruce hoffman
>global terrorism - james lutz & branda lutz
>the forgotten foreign fighters: the pkk in syria - kyle orton

dipçe:
hoffman terörismi tanımlarken yazdığı makalede bir çok azınlık ulusların 20. yüzyılda terör faaliyetlerini yaptığını, bunlardan birisinin de ermeniler olduğunu, bu faaliyetlerin onlara 1.000.000 vatandaşının katledilmesine mal olduğundan bahsediyor. (kısacası soykırımı kabul eden ancak sebebini terör faaliyetleri olarak gören birisi)

james ve branda lutz global terörizmi açıklarken olayları daha tekniksel olarak ele alırken, hoffman terime teorik ve tarihsel olarak yaklaşıyor. nispeten lutz & lutz'u kolaylık ve anlaşılırlık açısından tavsiye ederim.