teşkilat-ı mahsusa

ittihat ve terakkî cemiyeti bünyesinde enver paşa'ya bağlı olarak kurulan gizli teşkilattır. ittihat ve terakkî'nin türkçü ve islâmcı siyasî görüşleri doğrultusunda, yurt içi ve yurt dışında, karşı-istihbarat, propaganda, örgütlenme, suikast eylemlerinde bulunmuştur. çeşitli şahit ifadelerine göre 1911'den itibaren etkin olmuş, 5 ağustos 1914'te harbiye nezareti'ne bağlı resmî bir örgüte dönüştürülmüştür. 8 ekim 1918'de ittihat ve terakkî hükümetinin iktidardan ayrılması ile birlikte teşkilât-ı mahsusa da resmen tasfiye edilmiştir.

teşkilât-ı mahsusa'nın trablusgarp'ta italyanlara, batı trakya'da bulgar ve yunanlara, mısır ve ırak'ta ingilizlere karşı direniş örgütleme çalışmaları kısmen belgelenmiştir. buna karşılık 1915 ermeni tehciri'nde teşkilât-ı mahsusa'nın oynadığı rol, sık sık dile getirildiği hâlde ayrıntılarıyla ortaya konabilmiş değildir. teşkilât-ı mahsusa hakkında tek köklü araştırmanın yazarı olan philipp stoddard'a göre teşkilât-ı mahsusa, ermeni tehcirinde hiçbir rol oynamamıştır. guenter lewy stoddard'la 2001 senesinde görüştüğünü ve stoddard'ın hâlâ aynı görüşü savunduğunu bildiriyor.

ı. dünya savaşı'ndan sonra anadolu'da oluşturulan kuva-yi milliye ve müdafaa-i hukuk gruplarının önde gelen liderlerinin hemen hepsi teşkilât-ı mahsusa üyesi olduğu bilinen kişilerdir. buna rağmen teşkilât-ı mahsusa ile millî mücadele arasındaki örgütsel ilişki yeterince incelenmemiştir. teşkilatın kurucusu enver paşa'dır. başında ise hüsamettin bey bulunmaktaydı.